تذهیب معاصر؛ وقتی یک میراث زنده، زبان امروز را پیدا می‌کند
تذهیب، هنری ریشه‌دار در فرهنگ و هنر منطقه است؛ اما ثبت جهانی آن به این معنا نیست که باید آن را تنها در قاب گذشته دید. تذهیب همچنان هنری زنده است؛ هنری که می‌تواند در کنار حفظ اصول و هویت خود، با نگاه و نیازهای هنری امروز نیز وارد گفت‌وگو شود.
تذهیب معاصر چیست؟
تذهیب معاصر را می‌توان رویکردی دانست که در آن، زبان و عناصر تذهیب با نگاهی تازه تجربه می‌شوند؛ بدون آنکه الزاماً پیوند اثر با ریشه‌های این هنر از بین برود.
تفاوت تذهیب معاصر با تذهیب سنتی لزوماً در حذف نقوش یا قواعد شناخته‌شده نیست. گاهی این معاصربودن در انتخاب بستر اثر، شیوه ترکیب‌بندی، مقیاس، کاربرد یا نگاه شخصی هنرمند شکل می‌گیرد.
به همین دلیل، یک اثر می‌تواند ریشه‌ای کاملاً سنتی داشته باشد و در عین حال، بیانگر نگاهی معاصر باشد.
تذهیب در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو
در سال ۲۰۲۳، «هنر تذهیب» با عنوان Art of illumination: Təzhib/Tazhib/Zarhalkori/Tezhip/Naqqoshlik در فهرست نماینده میراث فرهنگی ناملموس بشریت یونسکو ثبت شد. این پرونده به‌صورت مشترک از سوی ایران، جمهوری آذربایجان، تاجیکستان، ترکیه و ازبکستان ارائه شد. (ICH UNESCO)
اهمیت این ثبت تنها در قرار گرفتن نام تذهیب در یک فهرست جهانی نیست. یونسکو این هنر را دانشی زنده معرفی می‌کند که از طریق استادشاگردی، آموزش رسمی و غیررسمی، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و کارگاه‌ها منتقل می‌شود و همچنان در حال ادامه یافتن است. (ICH UNESCO)
نکته قابل توجه این است که در پرونده یونسکو، تذهیب تنها به نمونه‌های تاریخی محدود نشده است. این سازمان تصریح می‌کند که امروزه در کنار برداشت‌های سنتی، تفسیرهای معاصر از این هنر نیز در نسخه‌های خطی، نگارگری، خوشنویسی و آثار مستقل هنری دیده می‌شوند. (ICH UNESCO)
همین موضوع، جایگاه تذهیب معاصر را روشن‌تر می‌کند: معاصر شدن این هنر الزاماً به معنای فاصله گرفتن از اصالت آن نیست؛ بلکه می‌تواند راهی برای ادامه حیات و حضور آن در هنر امروز باشد.
از حفظ سنت تا خلق نگاه تازه
یکی از چالش‌های مهم هنرهای سنتی، ایجاد تعادل میان حفظ اصالت و امکان نوآوری است.
اگر تذهیب تنها به تکرار نمونه‌های گذشته محدود شود، بخشی از ظرفیت آن برای گفت‌وگو با مخاطب امروز نادیده گرفته می‌شود. از سوی دیگر، اگر تغییرات به اندازه‌ای باشد که ارتباط اثر با زبان و دانش تذهیب از بین برود، دیگر نمی‌توان به‌سادگی آن را ادامه همان سنت دانست.
تذهیب معاصر در نقطه‌ای میان این دو قرار می‌گیرد؛ جایی که شناخت سنت، پایه خلق تجربه‌ای تازه می‌شود.
نگاه مهدیه عبادی به تذهیب معاصر
در نگاه مهدیه عبادی، تذهیب تنها یک شیوه تزئین نیست؛ زبانی تصویری است که می‌تواند اصالت هنر ایرانی را با تجربه‌های تازه همراه کند.
تمرکز بر ظرافت، دقت و اصول تذهیب، در کنار تجربه بسترها و فرم‌های متفاوت، فرصتی برای بازتعریف این هنر در فضای امروز ایجاد می‌کند.
در این مسیر، هدف جایگزین کردن سنت با نگاه معاصر نیست؛ بلکه یافتن راهی برای ادامه دادن یک میراث ارزشمند با زبان و نگاه امروز است.
آثار مهدیه عبادی تلاشی برای همین گفت‌وگو هستند؛ گفت‌وگویی میان ریشه‌های هنر ایرانی، هنر دست‌ساز و نگاه معاصر.
تذهیب معاصر؛ هنری برای امروز و فردا
ثبت تذهیب در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو، بیش از آنکه پایان یک مسیر باشد، یادآور اهمیت ادامه یافتن آن است.
تذهیب زمانی زنده می‌ماند که آموخته شود، تجربه شود و نسل‌های تازه بتوانند با حفظ هویت آن، روایت‌های جدیدی خلق کنند.
شاید آینده تذهیب در همین نقطه شکل بگیرد؛
در جایی میان اصالت و نوآوری، میان میراث و نگاه امروز.
